{"id":11564,"date":"2025-11-26T10:00:25","date_gmt":"2025-11-26T07:00:25","guid":{"rendered":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/2025\/11\/26\/yeni-calisma-karanlik-maddenin-dogrudan-kanitini-sagladigini-iddia-ediyor"},"modified":"2025-11-26T10:00:25","modified_gmt":"2025-11-26T07:00:25","slug":"yeni-calisma-karanlik-maddenin-dogrudan-kanitini-sagladigini-iddia-ediyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/2025\/11\/26\/yeni-calisma-karanlik-maddenin-dogrudan-kanitini-sagladigini-iddia-ediyor\/","title":{"rendered":"Yeni \u00e7al\u0131\u015fma karanl\u0131k maddenin do\u011frudan kan\u0131t\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyor"},"content":{"rendered":"<p>Yakla\u015f\u0131k bir as\u0131r \u00f6nce, bilim insanlar\u0131, karanl\u0131k madde ad\u0131n\u0131 verdikleri gizemli g\u00f6r\u00fcnmez bir maddenin galaksilerin etraf\u0131nda k\u00fcmelendi\u011fini ve evrenin her yerine yay\u0131lan kozmik bir a\u011f olu\u015fturdu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k maddenin neyden olu\u015ftu\u011fu ve ger\u00e7ek olup olmad\u0131\u011f\u0131 hala a\u00e7\u0131k sorular olarak duruyor, ancak bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, bu maddenin ilk do\u011frudan kan\u0131t\u0131 nihayet ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n<p>NASA&#039;ya g\u00f6re, &#8220;Karanl\u0131k madde, evreni bir arada tutan g\u00f6r\u00fcnmez yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Bu gizemli madde etraf\u0131m\u0131zdad\u0131r ve evrendeki maddenin \u00e7o\u011funu olu\u015fturur.&#8221;<\/p>\n<p>The Guardian&#039;\u0131n haberine g\u00f6re, daha az egzotik a\u00e7\u0131klamalar\u0131 d\u0131\u015flamak i\u00e7in daha fazla \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor, ancak bu do\u011fruysa, bu ke\u015fif, kozmosun y\u00fczde 27&#039;sini olu\u015fturdu\u011fu s\u00f6ylenen bu zor bulunur maddenin onlarca y\u0131ld\u0131r s\u00fcren aray\u0131\u015f\u0131nda bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olarak tarihe ge\u00e7ecek.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k madde ilk olarak 1930&#039;larda, \u0130svi\u00e7reli astronom Fritz Zwicky&#039;nin uzak galaksilerin k\u00fctlelerinin izin verdi\u011finden daha h\u0131zl\u0131 d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fark etmesiyle tan\u0131mland\u0131. Bu g\u00f6zlemler, \u0131\u015f\u0131k yaymayan ve emmeyen, ancak \u00e7evresindeki galaksiler \u00fczerinde g\u00f6r\u00fcnmez bir \u00e7ekim g\u00fcc\u00fc uygulayan karanl\u0131k madde kavram\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden oldu.<\/p>\n<p>Bilim insanlar\u0131 o zamandan beri karanl\u0131k madde par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131 ar\u0131yorlar; ancak, \u015fu ana kadar yer tabanl\u0131 dedekt\u00f6rler, uzay tabanl\u0131 teleskoplar ve Cenevre yak\u0131nlar\u0131ndaki B\u00fcy\u00fck Hadron \u00c7arp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 gibi devasa makineler hi\u00e7bir sonu\u00e7 elde edemedi.<\/p>\n<p>Karanl\u0131k maddeyle ilgili bir\u00e7ok teoriden biri, karanl\u0131k maddenin atomlar\u0131n i\u00e7inde bulunan protonlardan daha a\u011f\u0131r olan, ancak normal maddeyle neredeyse hi\u00e7 etkile\u015fime girmeyen, zay\u0131f etkile\u015fimli k\u00fctle par\u00e7ac\u0131klar\u0131 (wimps) taraf\u0131ndan olu\u015ftu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrmektedir. \u0130ki wimp \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda birbirlerini yok edebilirler ve di\u011fer par\u00e7ac\u0131klar\u0131 ve bir gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 patlamas\u0131 serbest b\u0131rakabilirler.<\/p>\n<p>Potansiyel karanl\u0131k madde sinyallerini aramak i\u00e7in Totani, elektromanyetik spektrumdaki en enerjik fotonlar\u0131 tespit eden NASA&#039;n\u0131n Fermi Gama I\u015f\u0131n\u0131 Uzay Teleskobu&#039;ndan gelen verileri analiz etti. Galaksinin merkezinden bir k\u00fcre \u015feklinde yay\u0131lan karanl\u0131k madde halosunun \u015fekline uyan bir gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 modeli tespit etti.<\/p>\n<p>Totani, Guardian gazetesine verdi\u011fi deme\u00e7te, \u201cBu sinyal, karanl\u0131k maddenin yayd\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 radyasyonunun \u00f6zellikleriyle b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor\u201d dedi. Ayr\u0131nt\u0131lar, Journal of Cosmology and Astroparticle Physics dergisinde yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n<p>Totani karanl\u0131k maddenin i\u015fleyi\u015fini g\u00f6zlemlediyse, g\u00f6zlemler karanl\u0131k maddenin protonun 500 kat\u0131 k\u00fctleye sahip temel par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015ftu\u011funu g\u00f6steriyor. Ancak sinyalleri a\u00e7\u0131klayabilecek di\u011fer astrofiziksel s\u00fcre\u00e7leri ve arka plan emisyonlar\u0131n\u0131 d\u0131\u015flamak i\u00e7in \u00e7ok daha fazla \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor.<\/p>\n<p>Totani, \u201cbelirleyici fakt\u00f6r\u00fcn\u201d c\u00fcce galaksiler gibi uzay\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinden ayn\u0131 spektruma sahip gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n tespit edilmesi olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Surrey \u00dcniversitesi&#039;nden astrofizik\u00e7i Prof. Justin Read&#039;e g\u00f6re, bu t\u00fcr galaksilerden \u00f6nemli sinyallerin gelmemesi, Totani&#039;nin karanl\u0131k madde par\u00e7ac\u0131klar\u0131n\u0131n yok olmas\u0131yla yay\u0131lan gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc iddias\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcyor.<\/p>\n<p>UCL&#039;de teorik astrofizik\u00e7i olan Prof. Kinwah Wu da ihtiyatl\u0131 olunmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulad\u0131. \u201cYazar\u0131n s\u0131k\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve adanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 takdir ediyorum, ancak ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir iddia i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc kan\u0131tlara ihtiyac\u0131m\u0131z var\u201d dedi. \u201cBu analiz hen\u00fcz bu stat\u00fcye ula\u015fm\u0131\u015f de\u011fil. Bu \u00e7al\u0131\u015fma, bu alanda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00e7abalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri i\u00e7in bir te\u015fvik niteli\u011finde.\u201d<br \/>\n\u00a0<\/p>\n<p> <strong><\/strong><br \/>\nSANAY\u0130 HABER AJANSI <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130stanbul, 26 Kas\u0131m (Hibya) &#8211; Tokyo \u00dcniversitesi&#8217;nde Astrofizik\u00e7i Prof. Tomonori Totani, Samanyolu&#8217;nun merkezinden yay\u0131lan gama \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n yeni ke\u015ffedilen maddenin izlerini ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, \u201cBu, karanl\u0131k maddenin do\u011fas\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatmak i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir at\u0131l\u0131m olabilir\u201d dedi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":11565,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"googlesitekit_rrm_CAow07ekDA:productID":"","footnotes":""},"categories":[12,13],"tags":[],"class_list":["post-11564","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-spor","category-teknoloji"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11564","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11564"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11564\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11565"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11564"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11564"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekonomigundemi.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11564"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}